Hicran Dergisi

İbrahim Kahveci

Her iyimser hareket yeni bir felaketin habercisi olabilir
Küresel ekonomilerin oluşturduğu düzen bugün nasıl bir mecrada yol alıyor? Son günlere bakacak olursak, sanki bir şeyler yoluna girmiş ki adeta karanlıktan çıkaracak ışık görülüyor.

Borsalarda başlayan tepkisel toparlanma, artık tepkinin ötesine geçerek başlı başına bir yükseliş haline dönüşmüş gibidir. Reel ekonomilerde ise kısmen başlayan iyi veri akışı sanki artık her şeyin yoluna girdiğini gösteriyor. Kısaca borsalarla beraber reel ekonomiler de toparlanıyorsa ortada sorunları bitmiş mi kabul edeceğiz?

Reel ekonomi ve finansal piyasalardaki iki ana veriye dayalı olarak yapılan varsayımlar ise iyimserliğin haricinde bir düşünceye yer kalmadığını gösteriyor. Oysa gerçekler bu kadar iyimser mi?

Son günlerde bu piyasalardaki 'dip' tartışmasını çok sevdiğimi yazılarımda görebilirsiniz. Dip tartışmalarına kısa vadeli bakış yerine biraz uzun vadeli bakmak gerektiğini düşünüyorum. Yani krize giden yolda ne değişti ki piyasalarda dip tartışmaları bitsin diyorum.

Reyting şirketlerinin durumuna baktığımda hâlâ Türkiye hakkında inanılmaz öngörülerini okuyoruz. IMF'e ihtiyacınız var diyenlerin kendi kendilerini batmaktan zor kurtardıklarını biliyoruz. Onların verdiği notlardan dolayı servetini kaybedenler bu şirketlerden haklarını alabildiler mi?

Siz bir varlık almayı düşünüyorsunuz. Reytingi AAA+ ise nerede ise hiç düşünmemeniz gerekir. Oysa bugün AAA+'lar batmış ama BB- dimdik ayakta duruyor. Kriz bitti diyebilmek için not verenlerin not sorumluluklarını yerine getirmesi gerekmiyor mu? Yani AAA+ notlarından batanların parasını Moods, JCR, S&P reyting şirketleri ne zaman ödeyecek?

Mesela Türkiye hakkında "IMF anlaşması yapılmak üzere" diye ahkâm kesen Meryl Linch'in, bu açıklamadan önce menkul kıymet pozisyonu nasıldı? Ardından yeni bir rapor ile "IMF anlaşması yılsonuna sarkar" derken pozisyonunu nasıl değiştirdi? İşte bu ve benzeri hareketler sorgulanmadan 'dip' bitti tartışmaları çok erken söylenmiş geliyor bana.

Geçen hafta kriz bitmedi derken yeni bir ralli beklediğimi de yazmıştım. Açıkçası bugün de aynı görüşte şu notu düşmem gerekiyor: Bugünden itibaren her iyimser hareket yeni bir felaketin destekçisi olacaktır düşüncesindeyim. Bu nedenle piyasalardaki tepkisel hareketlerin "kriz bitti" mertebesine taşınması büyük tehlikenin ta kendisidir.

Sistemin temel bazda bozukluklarına yönelik hiçbir müdahale henüz gerçekleşmemiştir. Bu nedenle sadece makyajlı önlemler ile makyajlı düzelmeleri izleyebiliyoruz. Ve bu aldatıcı düzelmeler bizi "dip görüldü, kriz bitiyor noktasına taşıyor.

Krizin bitip bitmediğinden daha sağlıklı sonuca şu şekilde varabiliriz. Kriz bundan sonra nasıl bir seyir izleyebilir? Deflasyonist süreçten enflasyonist sürece mi geçeceğiz? Menkul piyasalarından gayrimenkul piyasalarına mı akacağız? Mesele yeni ekonomik yapının nasıl şekilleneceğini şimdiden hesaplamaya dayanıyor. Bunu neden söylediğimi de not olarak açıklayayım:

Çin bu konuda çoktan harekete geçti bile.